Publiká riba 16 Òktober 2018
Parlamento 16 òktober 2018
Sr. Presidente, miembronan di Parlamento, un bon dia/bon tardi
E reunion di awe ta pa papia tokante e situashon di nos bisiña kerí, Venezuela. Manera tur koleganan sa, e situashon na Venezuela ta bayendo atras tur dia. Esaki ta djis un par di e impaktonan:
E problemanan aki no ta afektá Venezuela so, pero tur pais den serkania. Pa e motibu aki various pais den region a kuminsa tuma akshon i posishon firme kontra di gobiernu di Presidente Maduro.
Argentina, Canada, Chile, Colombia, Paraguay i Peru a referí e situashon aki na e fiskal (prosecutor) di e Korte Penal Internashonal. Various pais manera Merka, Canada, Panama i Suisa a pone sanshonnan riba various miembro di e gobierno di Maduro.
Sr. Presidente, hasta Union Oropeo a pone sanshonnan riba varios persona tambe, ku Kòrsou tambe mester implementá.
Tin diferente inisiativa den nos region ku nos ta monitòr firmamente.
Nos konose Venezuela komo “nuestros hermanos”. Si mi por tradusi un quote di JFK: Geografia a hasi nos bisiña, historia a sòru pa nos bira amigu, ekonomia e pone nos bira partner i nesesidat a sòru pa nos bira aliados. Destino a pone nos huntu, i nos no mester laga niun homber separá nos. Manera tur hende sa, Venezuela a yuda nos ora tin mester, manera un ruman grandi. E ehempel mas konosí, ta ora PdVSA a bin Kòrsou despues ku Shell a bai i nos a keda ku e refineria. Pero meskos ku rumannan tahasi, nos tambe mester por dùrf di bisa nos ruman grandi ora nan ta robes. Den kaso aki, bisa e persona(nan) ku ta responsabel pa e krísis den pais, te aki i no mas.
Di tur e impaktonan, esun ku ta afektá nos mas tantu ta e suidadanonan Venezolanonan ku ta biniendo Kòrsou dor di e situashon penoso na Venezuela. Mi ta enfatisáku e situashion di un fluho, ku ta kresiendo rapidamente, di migrantenan Venezolano mester wòrdu manehá na un manera urgente i balansá.
Ta krusial pa Kòrsou duna tratamento korekto i humanitario ma tur ekstranhero ku ta riba nos tera. Di otro banda, nos tin ku tene kuenta ku nos leinan di imigrashon. I tambe balansátur esaki ku interes legítimo di nos pueblo. Kòrsou ta den un situashon ekonómiko i finansiero fragil kaminda nos ta enfrentá diferente reto, pa menshoná algun: , desempleo haltu, situashon sosial i di bienestar ku mester atenshon i invershon
Nos no ta e úniko ku tin e problemanan aki. Nos partnernan den Reino manera Aruba ta den un situashon similar. Mi kolega Minister President, Sra. Wever-Croes tambe ta indiká ku nan tin problema finansiero ku ta ser impaktá mas dor di e situashon aki. Un otro ehèmpel ta Trinidat i Tobago ku tambe tin problemanan ekonómiko grave den nan pais i similar ku nos, i nan tambe tin problemanan ku e fluho di migrantenan di Venezuela.
Komo estadonan insular den desaroyo chikí òf Small Island Developing States (SIDS), nos tin un grado haltu di vulnerabilidat pa peligro natural i humano i na mes momentu, un kapasidat di rekuperashon abou dor di elementonan físiko, sosial, ekonómiko i ambiental. Si nos tuma e kaso di Venezuela, nos tur por mira ehèmpel di esaki: kon e krísis tin konsekuensianan grandi pa nos komo Kòrsou.
Na e momento aki nos kapasidat pa trata ku e impaktonan di e situashon na Venezuela ta minimal dor di e situashon di nos pais ku mi a kaba di referí na dje i riba esei nos mester enfrentá e tenshon ku e migrantenan ta tresiendo kaba riba nos merkado laboral, bibienda, nos sektornan di salubridat i edukashon.
E paisnan na Latino Amerika ku ta mas grandi tambe ta sinti esaki. Por ehèmpel Colombia tin mas ku 1 miyon Venezolano. Pa e motibu aki, Colombia a prepara un interkambio ku paisnan den region.
P’esei nos a keda implementá nos maneho di migrashon ku ta enserá ku tur persona ku no tin e dokumentonan adekua, mester bai bèk SI nan no bini na remarke pa haña protekshon bou di artikulo 3 di EVRM. Pero mirando e situashon deplorabel na Venezuela, nos ta keda monitòr paso nos no sa ta kon largu nos por keda hasi esaki. Ta un balansa difisil ku nos mester mantené, komo nos tin ku kumpli ku nos interés nashonal i konsiderá nos limitashonnan.
Paso si e situashon ta sigi asina, e hendenan di Venezuela lo hui komo ku nan bida, seguridat i libertat ta bou di menasa dor ku nan derechinan humano na nan pais di origin ta ser violá i trampá (definition Cartagena Declaration). Nos tin ku tene bista riba e situashon i keda puntra nos mes: Nos por manda hende bèk sabiendo kiko lo pasa ku nan?
Pa motibu di e retonan aki, nos tin ku wak den direkshon di Reino, pa nos por duna un trato humanitario akseptabel. No pa pidi limosna, ni fabor! Pero pa nos komo Reino traha konhuntamente riba esaki, pa e siguente motibunan:
Esaki ta e konklushonan di varios rapòrt presentá dor di Amnesty International, Human Rights Watch i hasta dor di nos propio Ombudsman i various ekspertonan den nos komunidat.
Reino Hulandes ta para pa responsabilidat di tur pais den Reino pa para riba nan propio forsa, pero ku e boluntat mutuo di yuda otro. Ta esaki nos a profilá durante e kampaña di Reino pa e asiento den e Konseho di Seguridat di Nashonnan Uni (VNVR): nos ta “un Reino ku kuater pais”, e partner internashonal pa pas, hustisia i desaroyo.
Ta un realidat awor, ku nos tin mester di sosten di Reino pa nos por ofrese e trato korekto i humanitario segun lei internashonal, no solamente pa Venezolanonan ku ta bini Kòrsou, pero pa un i tur. Den e kaso aki, nos por referí na e artikulo 36 di Estatuto ku ta indiká ku Hulanda, Aruba, Kòrsou i Sint Maarten lo sostené i duna asistensia mutuo. I tambe den artikulo 38 ku ta indiká ku Hulanda, Aruba, Kòrsou i Sint Maarten por traha areglo mutuo. Den e kuadro aki mi lo ke propone un taskforce tékniko di Reino pa hasi un propio evaluashon profundo di e sitashon aktual, informá e organisashonnan internashonal i proponé rekomendashonnan pa stimulá koperashon entre e kuater paisnan den Reino riba e tema di migrashon i derechi humano. E sanshonnan tambe lo ta un tópiko pa e grupo di trabou aki.
Ke men nos TIN ku yuda otro- e paisnan den Reino, pa nos por yuda nos mes, i yuda den nos region.
Mi kier a kaba ku un otro dicho. Esaki ta di e jefe di e Organisashon Internashonal di Migrashon, IOM, Sr. William L. Swing, “migrashon ta un proseso, no ta un problema”. ‘Es decir’, migrashon ta tuma lugá tur kaminda, laga nos tuma e oportunidat aki pa mustra nos forsakomo Reino, nos potensial pa traha huntu ku otro den Reino i den region i nos kapasidat di hasi esaki na un manera humanitario.